Tam thai thính triều 三台聽潮

Hồi đó đi học Hán văn, thầy mình có dạy bài Tam thai thính triều – Nghe tiếng thủy triều ở Tam Thai (tức Ngũ Hành Sơn, Quảng Nam). Ảnh sau là vở mình chép bài từ bảng, nếu có chỗ sai thì hoàn toàn do lỗi của mình.

IMG_E5565

Mình chỉ tập tành học Hán Nôm (chứ không phải học tiếng Trung). Gần đây có nhiều tranh luận về việc có nên dạy Hán Nôm ở trường phổ thông, vấn đề này vượt ra khỏi tầm tư duy của mình. Con mình, mình chỉ mong nó học tiếng Việt và tiếng Anh cho giỏi. Hán Nôm thì để lẩm cẩm như bố nó vì cần mà phải mò mẫm thôi. Vả lại, riêng mình hiểu, ví như nói Tam Thai thính triều thì cũng có thể xem là… tiếng Việt cổ. Ai thích đồ cổ thì nhào vào. Tiếng Việt đương đại thì cứ viết Tam Thai thính triều, Thiên Mụ hiểu chung…, tuy nhiên nên chuyển sang viết Fujian, Gansu, Sichuan… thay vì Phúc Kiến, Cam Túc, Tứ Xuyên…, cho phân biệt rõ ràng Việt với Trung, từ từ cũng quen :).

Tiếp chuyện đồ cổ, ấy là bài thơ Tam Thai thính triều từng đề khoản trên tô sứ kí kiểu, được nhận định rằng đặt làm thời chúa Nguyễn (hiệu đề Thanh Ngoạn 清玩 ), và còn có đề trên những món kí kiểu muộn hơn (ví dụ món hiệu đề Bác cổ 博古, trước thuộc sưu tập của chú N. V. Quỳnh – Hội cổ vật TP HCM).

OLYMPUS DIGITAL CAMERAOLYMPUS DIGITAL CAMERA

Phiên âm Hán-Việt: Tam Thai thính triều. Kỳ tú Tam Thai tủng bích phong – Trung hư ngoại hữu bạch vân phong – Tự lai Việt hải văn xuân lãng – Như tại Bà Dương thính thạch chung – Bất đoạn phong thanh bôn bạch mã – Hoàn nghi vũ sắc khởi thương long – Dục tầm thanh mộng hà tằng khán – Hưởng triệt nham tiền kỷ thụ tùng. Đạo nhân thư.

Nguyên văn: 三台聽潮 – 奇秀三台聳碧峰 中虛外有白雲封 自來越海聞春浪 如在鄱陽听石鐘 不斷風聲奔白馬 還疑雨色起蒼龍 欲尋清夢何曾看 響徹岩前几樹松 – 道人書.

Tạm dịch nghĩa: Nghe tiếng thủy triều ở Tam Thai. Núi Tam Thai kỳ thú vươn cao những đỉnh xanh – Bên trong trống mà ngoài có màu trắng bao phủ – Từ khi đến biển nước Việt nghe sóng xuân rì rào – Như ở hồ Bà Dương nghe tiếng chuông đá ngân – Gió thổi không ngừng như tiếng ngựa trắng phi – Ngờ rằng sắc trời mưa làm cho con rồng xanh thức dậy – Muốn tìm một giấc ngủ chưa từng có – Thì nghe âm vang tiếng thông reo bên núi. Đạo nhân viết.

Rất nhiều nhà nghiên cứu nhận định rằng đây là bài thơ của chúa Nguyễn Phúc Chu (1675-1725), vốn có Đạo hiệu là Thiên Túng đạo nhân 天縱道人, khi làm thơ thường lạc khoản Đạo nhân thư 道人書. Ngài qui y Phật giáo theo vị thầy là hòa thượng Thích Đại Sán 釋大汕 (hiệu Thạch Liêm 石濂) người vùng Quảng Đông Trung Quốc. Tuy nhiên thầy mình từng nhắc, cần lưu ý giả thuyết đây là bài thơ của hòa thượng Thạch Liêm, bởi vì đã là một chúa Nguyễn mà viết tự lai Việt hải 自來越海 – từ khi đến biển nước Việt, thì cũng hơi khó hiểu.

Mặt khác hồ Bà Dương 鄱陽 là địa danh ở huyện Hồ Khẩu tỉnh Giang Tây Trung Quốc. Ở đó có Thạch Chung sơn 石鍾山 là một danh thắng rất nổi tiếng, mà rìa núi đá vôi về phía nam giáp hồ Bà Dương, sóng nước vỗ vào chân núi vốn có nhiểu lỗ rỗng, nghe như tiếng chuông, nên mang danh ấy. Tô Đông Pha vào năm 1085 đã từng có bài tản văn Thạch chung sơn ký 石鍾山記. Sách Hải ngoại kỷ sự  海外紀事 của chính hòa thượng Thích Đại Sán có viết lại việc ông thăm núi Tam Thai, khi ông đến Việt Nam. Tuy những bài thơ vịnh núi Tam Thai ông làm ghi lại trong sách ấy khác với bài thơ này, nhưng có nhắc một ý mà các dịch giả dịch: Làn sóng biển đập xoi chân núi – Đá lỡ loang cây cối tơi bời… Dù việc dùng điển tích điển cố Trung Hoa trong văn thơ của người Việt là phổ biến, thì việc đặt vế so sánh nghe thủy triều ở núi Tam Thai biển nước Việt như tiếng sóng thạch chung ở hồ Bà Dương Trung Quốc vẫn làm tăng mối nghi ngờ tác giả bài thơ là vị thầy người Trung Quốc. Đối chiếu bài Ải lĩnh xuân vân, vốn đã được xác định đúng là của chúa Nguyễn Phúc Chu, có thể thấy cách so sánh hài hòa, cân bằng hơn: Ngọn núi chót vót ấy (của nước Việt) cũng như đường cheo leo vào (nước) Thục (絕嶺还如蜀道偏 Tuyệt lĩnh hoàn như Thục đạo thiên).

Bổ sung, Sep 19, 2018:

Trong sách Hải ngoại kỷ sự chợt thấy một chi tiết rất nhỏ cũng gọi là có liên hệ, đó là nhắc tới điển tích “mó rận”, trong bài ai điếu tướng quân Nguyễn công vừa qua đời (Chen Ching Ho cho rằng người mất đấy là Nguyễn Hữu Cảnh). Tích “mó rận” và “ngã lừa” vốn dĩ những người quan tâm đến cổ vật ĐSKK thời Nguyễn đều biết qua…

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s